گفت و گو با کارگردان فیلم کودک «خاله سوسکه»:
کار ویژه فیلمساز سینمای کودک و نوجوان در حال حاضر پژوهشگری است



نادره ترکمانی نویسنده و کارگردان سینمای کودک و نوجوان که دهه شصتی ها او را با اثر ماندگار «خاله سوسکه» می شناسند، معتقد است جشنواره بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان به جریان سازی فکری در سینمای کودک و نوجوان منجر می شود. وی دوره سی ام این رویداد را عامل ایجاد فضایی پویا و انگیزه بخش برای فیلمسازان این عرصه دانسته و راهکارهایی را برای بهبود وضعیت سینمای کودک و نوجوان و رفع مسائل اکران و چرخه اقتصادی آن در گفت و گو با هنرمند پیشنهاد داده است که در ادامه می خوانید:

بسیاری از فیلمسازان و فعالان سینمای کودک و نوجوان سی امین جشنواره بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان را پرشور و پویا دانستند. شما نیز سال گذشته در این رویداد شرکت داشتید. آیا این روند مورد تایید شما نیز بوده است؟

سی امین جشنواره بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان منجر به ایجاد تشکلی از فیلمسازان کودک و چاره اندیشی برای بهبود اوضاع این سینما شد. این روند همچنین از سال گذشته تاکنون ادامه داشت، در حالی که معمولا تاثیر جشنواره ها به همان زمان برگزاری محدود می شود. اگر جشنواره در دوره سی و یکم نیز موفق شود این روند را تکرار کند، می توان به آینده سینمای کودک و نوجوان امیدوار بود. پیشنهاد من این است که امسال پخش کنندگان و تهیه کنندگانی که دغدغه شان فعالیت در سینمای کودک است، حضور گسترده تری در جشنواره داشته باشد. این تجمع خود به خود ایده ها و نظرات مثبتی را به عرصه سینمای کودک تزریق می کند، اگرچه ممکن است همه آن ها اجرایی نشوند اما دست کم طرح مسائل سینمای کودک مفید و کاربردی خواهد بود.

مساله سینمای کودک سال هاست به عنوان یکی از دغدغه های مدیران سینما مورد توجه است. به نظرم به نتیجه رسیدن این دغدغه از جشنواره سی ام کلید زده شد و با وجود آن که روند بهبود کند پیش می رود، اما به هر حال انگیزه بخش است. اگرچه حمایت از اکران فیلم های کودک و نوجوان مطلوب نیست، اما سینماگران کودک و نوجوان هنوز انگیزه و علاقه جدی دارند. ضمن این که سینمای کودک مخاطبان بالقوه زیادی دارد که از ظرفیت آن ها برای کمک به سینما غافل مانده ایم. در حالی که هرکس در هر جایگاهی برای سینمای کودک گامی کوچک بردارد قطعا در چرخه موفقیت سینما تاثیر گذار خواهد بود.

آیا امسال نیز با یک فیلم در جشنواره بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان حضور دارید؟

فیلمی ساخته ام که با نام موقت آن «رامینالدو» در مرحله تدوین است و ممکن است به جشنواره برسد.

به نظرتان فیلم های کودک و نوجوان موفق دهه های 60 و 70 همچنان می توانند با ذائقه مخاطبان کودک و نوجوان امروزی همخوان شوند؟

این موضوع تنها به مخاطب کودک و نوجوان مربوط نمی شود. بلکه حتی مخاطبان بزرگسال سینما نیز نسبت به دهه های قبل تغییر کرده اند. قطعا اثری که 10 سال گذشته برای بزرگسالان جذاب بوده ممکن است مورد توجه شان قرار نگیرد. زیرا آن ها نیز به تناسب شرایط فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تغییر کرده اند. در همه دنیا همینطور است و مخاطبان پیوسته تغییر ذائقه می دهند. سینمای کودک نیز از این قاعده مستثنا نیست.

آیا فیلمسازان نیز همگام با این تغییر ذائقه، تجربه های متفاوت و نویی داشته اند؟

فکر می کنم اینطور بوده است. فیلمسازان این حوزه نیز عموما روند جدیدی را در جریان فیلم سازی شان در پیش گرفته اند. شیوه، تکنیک، فرم و مناسبات تولید نیز در طول این سال ها تغییر کرده و ابزارهای جدیدی وارد سینمای کودک و نوجوان شده است اما مشکل اینجاست که سایر ژانرهای سینمایی در کشور ما در زمان پخش، حمایت بیشتری می شوند. مردم ایران در تاریخ معاصر کشورمان دوران جنگ و بحران را طی کرده اند و ذائقه سینمایی شان به سمت کارهای شاد و مفرح است و سینما نیز در سال های اخیر به ژانر کمدی گرایش بیشتری نشان داده است. در سینمای کودک نیز در حوزه پخش با برنامه ریزی و با دست پر جلو نرفته ایم و مسیر مشخصی را در این جنس آثار طی نکرده ایم. اکران فیلم های کودک و نوجوان تنها یک یا دو نوبت در طول سال است و بدیهی است که با این تعداد ذائقه سینمایی مخاطبان کودک و نوجوان به سمت این آثار جلب نمی شود. اساسا ذائقه ای شکل نمی گیرد که فیلمساز نیز از بازخوردها آن را دریافت کند و در ادامه روند فیلمسازی اش به آن توجه داشته باشد.

با این وجود به نظر می رسد ذائقه مخاطبان کودک و نوجوان نسبت به فیلم ها و انیمیشن های سینمایی روز دنیا کاملا شناخته شده است.

بله دقیقا و این مساله ناشی از ورود آثار غیرایرانی و تماشای آن ها توسط بچه هاست اما اگر فیلمسازان سینمای کودک و نوجوان نتوانسته اند سلیقه بچه ها را نسبت به فیلم های ایرانی تعریف و مشخص کنند، نخست به دلیل کمبود آثار و دوم به دلیل کمبود نمایش فیلم های کودک است که هر دو در یک زنجیره به هم ربط دارند. در حالی که اگر در هر فصل از سال، دو فیلم کودک و نوجوان اکران شود، 8 فیلم در طول یک سال نمایش داده می شود که آمار قابل قبولی است و سرمایه گذاران و پخش کنندگان را به فعالیت در این ژانر ترغیب می کند. در مرکز توسعه سینمای کودک و نوجوان نیز همه اعضا متفق القول بودند که باید موضوع پخش را در سینمای کودک جدی بگیریم.

چه پیشنهادات و راهکارهایی ارائه شده است؟

راهکارهای زیادی پیشنهاد داده شد. از جمله این که نمایش فیلم های کودک در سانس های صبح پیگیری شود تا کودکان و والدین بتوانند از آن بهره ببرند. البته این شیوه مناسب فصل تابستان است و برای دیگر ایام سال می توان سالن های ویژه را به نمایش فیلم های کودک و نوجوان اختصاص داد.

آیا این پیشنهادات به ثمر رسید؟

باید توسط سینماداران پذیرفته شود که هنوز به نتیجه نرسیده است. به نظرم خوب است که این راهکارها امسال در جشنواره مطرح و آسیب شناسی شده و جدی گرفته شود. از آنجایی که بچه ها با قصه ها و فرهنگ کشورمان آشناتر هستند، قصه های ایرانی در سینمای کودک و نوجوان می تواند مرود استقبالشان قرار گیرد و لازم نیست حتما از الگوهای خارجی برای جذب آن ها استفاده کنیم. فقط کافی است حمایت بیشتری از این سینما صورت بگیرد.

به نظر می رسد در این دوران طرح ابعاد و آسیب های اجتماعی مربوط به کودکان نیز ضرورت دارد. برای مثال بحث کودک آزاری با توجه به قربانیان پرشمارش در سال گذشته یک موضوع جدی و شایان توجه است.

بله و به این آسیب ها باید کودکان کار و خیابان، بزهکاری کودکان، بدسرپرستی، اعتیاد و مخاطراتش را هم اضافه کرد. این آسیب ها متاسفانه وجود دارند و کارویژه یک فیلمساز می تواند پژوهشگری در این زمینه باشد. چنانچه فیلم هایی نظیر «هیس! دخترها فریاد نمی زنند» پوران درخشنده نیز یک بحث جدی درباره کودک آزاری بود اما مخاطبان آن بزرگسالان بودند. در واقع این فیلم رویکرد درباره کودک داشت.

چطور می توان این مسائل را در فیلم هایی که مناسب تماشا برای کودکان باشند، مطرح کرد؟

این نوع فیلم ها باید دارای زاویه نگاه و شیوه متفاوتی در ارائه باشند. ما می توانیم به آسیب های اجتماعی توجه کنیم اما زبان و نوع برخوردمان با موضوع، کودکانه باشد.

در این صورت به اصطلاح زهر و زبان گزنده مساله برطرف نمی شود؟

نه زیرا قبلا این نوع روایت در ادبیات تجربه شده است و مسائل و آسیب های اجتماعی با زبان شیرین و ساده بیان شده اند. حتی در تصویر هم این تجربه ها وجود داشته است. مثلا کارتون های «با خانمان»، «بابالنگ دراز»، «پینوکیو» و شخصیت های دیگر محبوب بین بچه ها دچار یک فقدان مثل نداشتن مادر یا پدر، آوارگی، سرگردانی و... بوده اند اما هیچ یک این فقدان ها به طور گزنده و تلخ در فیلم ها به گونه ای که مناسب کودکان نباشند، مطرح نشده اند. همه چیز بستگی به روایت فیلمسازان دارد و نباید توقع داشت که فیلم های کودک همیشه شاد باشند.

 

سی و یکمین جشنواره بین المللی فیلم های کودکان و نوجوانان به دبیری علیرضا رضاداد 8 الی 14 شهریور 97 در شهر اصفهان برگزار می شود.

 

کد خبر: 720  |  منتشر شده در: شنبه 16 تیر 1397 ساعت 19:48